“İncileri dökülmek” deyimi, özellikle çok nazlı ve kırılgan davranan kişiler için kullanılan bir ifadedir. Birinin konuşurken ya da davranırken fazlasıyla ince eleyip sık dokuması, küçük şeylerden bile alınganlık göstermesi, biraz da “naz yapması” bu deyimle anlatılır. Kimi zaman da mecazî olarak, birinin istemediği bir şey yaptığında, sanki çok değerli bir şey kaybediyormuş gibi abartılı tavırlar sergilemesi için söylenir. “Yardım etmeye yanaşmadı, sanki incileri dökülecek” örneği bu anlamı güzel yansıtır.
Bu deyim, çoğunlukla eleştirel ve hafif alaycı bir ton taşır. İnsanların kendilerini zorlayacak veya zahmet verecek bir işe yanaşmaması, küçük bir ricayı bile geri çevirmesi, karşısındakine “incileri dökülüyormuş gibi” gelerek söylenir. Halk arasında “biraz da şımarıklık yapma, küçücük işten zarar görmezsin” mesajını içerir. Özellikle ev veya iş ortamında, iş bölümüne katılmak istemeyen ya da yardım etmekten kaçınan kişiler için yaygın biçimde kullanılır. Kısacası, “incileri dökülmek” deyimi, kişinin nazlı ve aşırı titiz bir şekilde davranmasını, ufak bir çaba göstermeye bile gönülsüz olmasını anlatan canlı bir Türkçe ifadedir.
Örnek Cümleler:
- Bir tabak yıkamaya kalksa incileri dökülecek sanki.
- Küçük bir iyilik istemekle incileri dökülmez ya.
- İşe biraz yardımcı ol, incilerin dökülmez.
- Onu bekletince surat asıyor, sanki incileri dökülüyor.
- Yolda biraz yürüyünce incileri dökülecekmiş gibi davranıyor.